Elektromobilność w zamówieniach publicznych 2026 - nowe przepisy

Obowiązki administracji centralnej i rządowej

Od stycznia 2026 roku urzędy obsługujące naczelne i centralne organy administracji państwowej zostaną objęte wymogiem zapewnienia minimalnego udziału pojazdów elektrycznych w użytkowanych przez siebie flotach na poziomie 22%. Jest to wymóg bezwzględnie obowiązujący, który oznacza konieczność przeprowadzenia inwentaryzacji obecnych flot oraz planowania zakupów nowych pojazdów zeroemisyjnych. W przeciwieństwie do wcześniejszych projektów, które zakładały znacznie wyższe progi, ostateczna nowelizacja ustaliła bardziej realistyczne cele, uwzględniając realia rynkowe i dostępność pojazdów elektrycznych.

Instytucje rządowe muszą dostosować swoje specyfikacje warunków zamówienia do nowych standardów, co wymaga uwzględnienia parametrów technicznych pojazdów elektrycznych, takich jak zasięg, czas ładowania czy dostępność infrastruktury. Zamawiający powinni również zwrócić uwagę na całkowity koszt posiadania pojazdu, który w przypadku aut elektrycznych może być niższy niż w przypadku pojazdów spalinowych, mimo wyższej ceny zakupu. Zgodnie z przepisami ustawy o zamówieniach publicznych, organy administracji muszą planować swoje zamówienia z odpowiednim wyprzedzeniem, aby zapewnić zgodność z wymogami elektromobilności.

Niezastosowanie się do wymogów ustawowych może skutkować koniecznością przeprowadzenia nowych postępowań przetargowych oraz narażeniem na kontrole i sankcje. Warto podkreślić, że przepisy dotyczące elektromobilności mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że nie ma możliwości odstąpienia od nich w sytuacjach wyjątkowych bez podstawy prawnej.

Jednostki samorządu terytorialnego

Nowelizacja ustawy przynosi istotne zmiany dla jednostek samorządu terytorialnego, wprowadzając zróżnicowanie wymogów w zależności od wielkości gminy. Od początku 2025 roku mniejsze samorządy zostały zwolnione z obowiązku wykonywania, zlecania lub powierzania zadań publicznych z minimalnym udziałem pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym. Jednocześnie jednak miasta zamieszkane przez ponad 100 tysięcy osób zostały objęte surowszymi regulacjami, które wejdą w pełni w życie w 2026 roku.

Gminy poniżej progu 50 tysięcy mieszkańców nie podlegają obecnie obowiązkowi zapewnienia minimalnego udziału pojazdów zeroemisyjnych w swoich flotach. Natomiast większe jednostki samorządu terytorialnego, analogicznie do organów administracji centralnej, muszą zapewnić 22% udział pojazdów elektrycznych w użytkowanych flotach. Przepisy dotyczą zarówno pojazdów będących własnością gminy, jak i tych wykorzystywanych w ramach umów leasingowych czy najmu.

Szczególnie istotny jest obowiązek zlecania wykonywania zadań publicznych podmiotom, które zapewnią ich realizację przy użyciu odpowiedniego procentu pojazdów czystych. W przypadku zadań o wartości powyżej 130 tysięcy złotych, z wyłączeniem publicznego transportu zbiorowego, gminy muszą wybrać wykonawcę gwarantującego wykorzystanie co najmniej 30% pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym. To wymaga szczególnej uwagi przy przygotowywaniu dokumentacji przetargowej i ocenie ofert wykonawców.

Transport publiczny i autobusy zeroemisyjne

Najbardziej rygorystyczne zmiany dotyczą transportu publicznego w największych miastach Polski. Od 2026 roku miasta powyżej 100 tysięcy mieszkańców będą mogły nabywać wyłącznie autobusy zeroemisyjne - elektryczne lub napędzane wodorem. To oznacza całkowite zakończenie ery zakupów autobusów spalinowych, co stanowi rewolucyjną zmianę w funkcjonowaniu miejskiego transportu zbiorowego. Celem tych przepisów jest ograniczenie emisji zanieczyszczeń i poprawa jakości powietrza w polskich miastach, a także wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz infrastruktury ładowania.

Operatorzy transportu publicznego stoją przed koniecznością dostosowania się do nowych wymagań, co wiąże się z inwestycjami w nowoczesne technologie i infrastrukturę. Kluczowym elementem jest stworzenie odpowiednich stacji ładowania, które obejmują zarówno szybkie ładowarki DC o mocy od 50 kW do 350 kW przeznaczone do uzupełniania energii w trakcie krótkich postojów, jak i ładowarki AC do nocnego ładowania w zajezdniach. Sprawna infrastruktura jest niezbędna do zapewnienia dostępności pojazdów w ruchu i efektywnej eksploatacji floty autobusowej.

Miasta muszą również uwzględnić aspekty techniczne dotyczące wyboru technologii bateryjnych. W przypadku autobusów elektrycznych stosuje się głównie baterie litowo-tytanianowe oraz NMC, które oferują różne parametry operacyjne. Przy planowaniu zakupów należy brać pod uwagę czas ładowania, zasięg pojazdu oraz całkowity koszt eksploatacji, który obejmuje nie tylko cenę zakupu, ale również koszty energii, serwisu i wymiany baterii. Równocześnie z wymogiem zakupu autobusów zeroemisyjnych wprowadzono obowiązek tworzenia Stref Czystego Transportu w miastach powyżej 100 tysięcy mieszkańców, w których przekroczona została dopuszczalna norma emisji dwutlenku azotu.

Zamawiający publiczni i sektorowi

Na wszystkie podmioty mające status zamawiających publicznych i sektorowych został nałożony obowiązek osiągnięcia minimalnych poziomów docelowych udziałów pojazdów nisko- i zeroemisyjnych w całkowitej liczbie pojazdów, w odniesieniu do zamówień, do których mają zastosowanie przepisy prawa zamówień publicznych. Obowiązki te zostały rozłożone na dwa okresy - do końca 2025 roku oraz do końca 2030 roku, przy czym od 2026 roku obowiązują zaostrzone wymogi.

Zamawiający udzielając zamówień publicznych muszą zapewnić określony procentowy udział pojazdów czystych w realizowanych kontraktach. Dotyczy to zarówno zamówień na zakup pojazdów, jak i usług transportowych, w których wykorzystywane są pojazdy. W przypadku pojazdów lekkich kategorii M1, M2 oraz N1 wymagany udział pojazdów zeroemisyjnych lub niskoemisyjnych był stopniowo zwiększany, natomiast od 2026 roku obowiązują wyższe progi. Do pojazdów zeroemisyjnych zalicza się obecnie pojazdy napędzane elektrycznie z baterii, ogniwami paliwowymi, trakcją elektryczną oraz wodorem.

W odniesieniu do pojazdów większych kategorii N2 i N3, służących do przewozu towarów, udział pojazdów napędzanych paliwami alternatywnymi ma zostać zwiększony do 9% od 1 stycznia 2026 roku do 31 grudnia 2030 roku. Przepisy te mają na celu zapewnienie zwiększenia liczby wprowadzanych na rynek pojazdów czystych, co ma zostać osiągnięte poprzez systematyczne wymuszanie transformacji flot przez mechanizmy zamówień publicznych.

Wymogi w dokumentacji przetargowej

Zamawiający muszą dostosować specyfikacje warunków zamówienia do nowych standardów elektromobilności. W dokumentacji przetargowej należy precyzyjnie określić wymagania dotyczące udziału pojazdów zeroemisyjnych, parametrów technicznych, zasięgu oraz dostępności infrastruktury ładowania. Wykonawcy składający oferty powinni wykazać, w jaki sposób zamierzają spełnić wymogi ustawowe, a zamawiający mają obowiązek weryfikacji tych deklaracji.

Szczególną uwagę należy zwrócić na kwestie związane z całkowitym kosztem posiadania pojazdu, który w przypadku elektryków może być niższy mimo wyższej ceny zakupu ze względu na niższe koszty eksploatacji, serwisu i paliwa. W kryteriach oceny ofert można uwzględnić aspekty środowiskowe, takie jak emisja CO2 czy zużycie energii, co premiuje rozwiązania zeroemisyjne. Przepisy prawa zamówień publicznych pozwalają na stosowanie kryteriów pozacenowych, które wspierają zrównoważony rozwój i ochronę środowiska.

Sankcje i konsekwencje nieprzestrzegania przepisów

Ustawa o elektromobilności przewiduje mechanizmy sankcyjne za nieprzestrzeganie wymogów dotyczących minimalnego udziału pojazdów czystych. Artykuł 76 ustawy stanowi, że umowy zawarte przez jednostki samorządu wygasają, jeżeli nie zapewniają wykorzystania pojazdów elektrycznych lub pojazdów napędzanych gazem ziemnym na wymaganym poziomie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i dotyczy umów zawartych po wejściu w życie nowych regulacji.

W przypadku stwierdzenia niezgodności z wymogami ustawowymi, zamawiający może być zobowiązany do przeprowadzenia nowych postępowań o udzielenie zamówienia publicznego przy zapewnieniu wykorzystania pojazdów elektrycznych na odpowiednim poziomie. Niezastosowanie się do przepisów może również skutkować kontrolami ze strony organów nadzorczych oraz negatywną oceną gospodarności i legalności działania jednostki. Warto podkreślić, że odpowiedzialność za spełnienie wymogów elektromobilności spoczywa zarówno na zamawiającym, jak i na wykonawcy realizującym zamówienie.

Przepisy karne i administracyjne mogą być stosowane wobec podmiotów, które świadomie naruszają obowiązki wynikające z ustawy. Dlatego zarówno zamawiający, jak i wykonawcy powinni dokładnie zapoznać się z wymogami prawnymi i zapewnić ich przestrzeganie na każdym etapie realizacji zamówienia. Szczególnie istotne jest monitorowanie udziału pojazdów czystych w trakcie wykonywania umowy oraz dokumentowanie zgodności z wymaganiami.

Korzyści podatkowe i amortyzacyjne

Od 1 stycznia 2026 roku wejdą w życie nowe limity amortyzacji pojazdów, które mają na celu promowanie elektromobilności. Przepisy przewidują zróżnicowane limity w zależności od poziomu emisji CO2 silnika. Dla samochodów elektrycznych oraz napędzanych wodorem limit amortyzacji został ustalony na 225 tysięcy złotych, co stanowi najwyższą stawkę. Samochody spalinowe i hybrydowe o emisji poniżej 50 g/km CO2 mogą być amortyzowane do wysokości 150 tysięcy złotych.

Najbardziej odczuwalna zmiana dotyczy pojazdów spalinowych i hybrydowych, których emisja CO2 wynosi co najmniej 50 g/km - dla nich limit zostaje obniżony z obecnych 150 tysięcy złotych do zaledwie 100 tysięcy złotych. Obniżenie limitu oznacza, że przedsiębiorcy będą mogli zaliczyć do kosztów podatkowych mniejszą część wydatków na zakup lub leasing takich pojazdów, co zwiększa ich efektywny koszt i obniża opłacalność inwestycji w tradycyjne samochody spalinowe. W konsekwencji nabywcy flot służbowych mogą być skłonni do wybierania pojazdów elektrycznych, które oferują korzystniejsze warunki amortyzacji.

Warto zaznaczyć, że dla pojazdów wprowadzonych do ewidencji środków trwałych przed 1 stycznia 2026 roku będą miały zastosowanie obecne przepisy, czyli limit 150 tysięcy złotych dla samochodów spalinowych i hybrydowych. To może skłonić przedsiębiorców do przyspieszenia zakupów przed końcem 2025 roku, aby skorzystać z bardziej korzystnych zasad. Utrzymanie wyższego limitu amortyzacji dla samochodów elektrycznych oraz dodatkowych korzyści wyraźnie wskazuje na intencję ustawodawcy, aby promować elektromobilność kosztem tradycyjnych pojazdów spalinowych.

Infrastruktura ładowania

Rozwój elektromobilności w zamówieniach publicznych wymaga równoległego budowania infrastruktury ładowania, która jest niezbędna do efektywnej eksploatacji pojazdów zeroemisyjnych. Zamawiający planujący zakup flot elektrycznych muszą uwzględnić dostępność punktów ładowania zarówno w siedzibach instytucji, jak i w trasie. Szczególnie istotne jest to dla operatorów transportu publicznego, którzy potrzebują zarówno szybkich ładowarek DC do uzupełniania energii podczas krótkich postojów, jak i stacji AC do nocnego ładowania w zajezdniach.

Ładowarki prądu stałego o mocy od 50 kW do 350 kW umożliwiają szybkie uzupełnienie energii, co jest kluczowe dla autobusów i pojazdów ciężarowych eksploatowanych intensywnie w ciągu dnia. Krótszy czas ładowania przekłada się na wyższą dostępność pojazdu w ruchu i lepszą efektywność operacyjną. Z kolei ładowanie nocne, obejmujące zakres od 10% do 90% pojemności baterii, pozwala na pełne naładowanie pojazdów w czasie postoju, przy jednoczesnym zachowaniu minimalnej degradacji systemu bateryjnego.

Jednostki samorządu terytorialnego oraz organy administracji państwowej powinny planować inwestycje w infrastrukturę ładowania z odpowiednim wyprzedzeniem, uwzględniając możliwości dofinansowania ze środków unijnych oraz krajowych programów wsparcia elektromobilności. Budowa sieci ładowania wymaga również współpracy z lokalnymi dostawcami energii oraz uwzględnienia możliwości przyłączeniowych i obciążenia sieci elektrycznej. Właściwie zaplanowana infrastruktura jest warunkiem powodzenia transformacji flot na zeroemisyjne.

Strefy Czystego Transportu

Nowelizacja ustawy o elektromobilności wprowadziła również obowiązek tworzenia Stref Czystego Transportu w miastach powyżej 100 tysięcy mieszkańców, w których przekroczona została dopuszczalna norma emisji dwutlenku azotu. Strefy te mają na celu ograniczenie dostępu pojazdów spalinowych do centrów miast, co ma poprawić jakość powietrza i zmniejszyć negatywny wpływ transportu na zdrowie mieszkańców.

W strefach czystego transportu mogą poruszać się wyłącznie pojazdy spełniające określone normy emisji spalin, co premiuje samochody elektryczne, hybrydowe oraz najnowsze pojazdy spalinowe o niskiej emisji. Wprowadzenie takich stref wymaga od samorządów przeprowadzenia konsultacji społecznych, opracowania odpowiednich aktów prawnych oraz wdrożenia systemów monitoringu i kontroli przestrzegania przepisów. Strefy te stanowią uzupełnienie wymogów dotyczących zamówień publicznych i wspólnie tworzą kompleksową strategię transformacji transportu miejskiego w kierunku zeroemisyjności.

Dla operatorów transportu publicznego oraz przedsiębiorstw świadczących usługi transportowe w miastach wprowadzenie stref czystego transportu stanowi dodatkową motywację do inwestowania w pojazdy zeroemisyjne. Floty elektryczne mogą bez ograniczeń poruszać się po całym obszarze miasta, co zwiększa ich konkurencyjność i operacyjność. Równocześnie strefy te tworzą presję rynkową na przyspieszenie wymiany przestarzałych pojazdów spalinowych na nowoczesne, ekologiczne alternatywy.

Wyzwania i perspektywy

Transformacja zamówień publicznych w kierunku elektromobilności niesie ze sobą liczne wyzwania, ale również szanse na modernizację polskiego transportu. Do największych trudności należy ograniczona dostępność pojazdów elektrycznych w niektórych kategoriach, wyższe koszty inwestycyjne oraz konieczność budowy infrastruktury ładowania. Szczególnie mniejsze gminy oraz podmioty o ograniczonych budżetach mogą mieć problem ze spełnieniem nowych wymogów w krótkim czasie.

Z drugiej strony przepisy podatkowe premiujące pojazdy elektryczne, rozwój oferty producentów oraz rosnąca dostępność dotacji i finansowania zewnętrznego sprawiają, że elektromobilność staje się coraz bardziej opłacalna. Całkowity koszt posiadania pojazdu elektrycznego, uwzględniający niższe koszty paliwa, serwisu i amortyzacji, może być konkurencyjny w stosunku do samochodów spalinowych, szczególnie przy intensywnym użytkowaniu. Dodatkowo unijne wymogi dotyczące redukcji emisji CO2 oraz rosnąca świadomość ekologiczna społeczeństwa tworzą korzystne środowisko dla rozwoju zeroemisyjnego transportu.

W perspektywie długoterminowej nowe przepisy przyczynią się do znaczącej poprawy jakości powietrza w polskich miastach, redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz rozwoju krajowego rynku technologii zeroemisyjnych. Zamówienia publiczne, stanowiące istotną część rynku motoryzacyjnego, mogą stać się motorem napędowym transformacji energetycznej transportu i przyspieszenia inwestycji w infrastrukturę ładowania oraz produkcję baterii. Sukces tych działań zależy jednak od konsekwentnego wdrażania przepisów, wsparcia finansowego dla zamawiających oraz współpracy wszystkich interesariuszy - od organów administracji, przez operatorów transportu, po producentów pojazdów i infrastruktury.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki procent floty musi stanowić pojazdy elektryczne w 2026 roku?

Od 1 stycznia 2026 roku urzędy obsługujące naczelne i centralne organy administracji państwowej oraz większe jednostki samorządu terytorialnego muszą zapewnić, aby 22% użytkowanej floty stanowiły pojazdy elektryczne.

Czy wszystkie gminy muszą kupować pojazdy elektryczne?

Nie, wymogi różnią się w zależności od wielkości gminy. Gminy poniżej 50 tysięcy mieszkańców nie podlegają obowiązkowi minimalnego udziału pojazdów zeroemisyjnych, natomiast większe jednostki oraz miasta powyżej 100 tysięcy mieszkańców mają surowsze wymagania.

Jakie sankcje grożą za nieprzestrzeganie przepisów?

Umowy niezapewniające wymaganego udziału pojazdów elektrycznych mogą wygasnąć, a zamawiający będzie zobowiązany do przeprowadzenia nowych postępowań przetargowych. Możliwe są również kontrole i sankcje administracyjne.

Jakie są limity amortyzacji dla pojazdów elektrycznych w 2026 roku?

Od 1 stycznia 2026 roku limit amortyzacji dla samochodów elektrycznych oraz napędzanych wodorem wynosi 225 tysięcy złotych, podczas gdy dla większości samochodów spalinowych i hybrydowych został obniżony do 100 tysięcy złotych.

Czy miasta muszą tworzyć Strefy Czystego Transportu?

Tak, miasta powyżej 100 tysięcy mieszkańców, w których przekroczona została dopuszczalna norma emisji dwutlenku azotu, mają obowiązek utworzenia Stref Czystego Transportu, w których obowiązują ograniczenia dla pojazdów spalinowych.